Liskovning Almashtirish Prinsipi (SOLID - L)

README.md

🧱 Liskov Almashtirish Tamoyili (SOLID - L, Liskov Substitution Principle — LSP)

Liskov Substitution Principle (LSP) — obyektga yo‘naltirilgan dasturlashda qo‘llaniladigan 5 ta asosiy SOLID tamoyillaridan biridir. Ushbu tamoyil 1987-yilda Barbara Liskov tomonidan taklif qilingan.

---

📌 Asosiy g‘oya

Agar S class T class ning vorisi (ya’ni T dan meros olgan) bo‘lsa, unda T turidagi obyekt ishlatiladigan barcha joylarda S obyektini ham qo‘llash mumkin bo‘lishi kerak va bu o'zgarishlar noto‘g‘ri ishlashga olib kelmasligi lozim.

🔁 Boshqacha aytganda:

"Voris class ota class o‘rniga ishlatilganda tizim buzilmasligi kerak."

---

🧠 Bu tamoyil nima uchun muhim?

🔒 LSP dastur ishonchliligi va kengaytirilishini ta’minlaydi.
Agar bu tamoyil buzilsa:

• Kodni test qilish qiyinlashadi
• Kutilmagan xatoliklar chiqadi
• Polimorfizmning foydasi yo‘qqa chiqadi

---

❌ Misol (LSP buzilishi)

public class Hayvon
{
    public virtual void Yurish() => Console.WriteLine("Yuryapti");
}

public class Baliq : Hayvon
{
    public override void Yurish()
    {
        throw new NotImplementedException(); // ❌ Baliq yurmaydi
    }
}

🧨 Muammo:

Baliq class Hayvondan meros olgan, lekin u "Yurish" metodini to‘liq bajara olmaydi. Bu LSP ga zid.

---

✅ To‘g‘ri Yondashuv (LSP saqlangan)

public abstract class Hayvon {}

public class QuruqlikHayvoni : Hayvon
{
    public void Yurish() => Console.WriteLine("Yuryapti");
}

public class Baliq : Hayvon
{
    public void Suzish() => Console.WriteLine("Suzmoqda");
}

📌 Har bir class o‘ziga xos metodlarni olgan. Endi hech kim noto‘g‘ri xatti-harakatni kutmaydi, LSP saqlangan.

---

📊 Taqqoslash Jadvali

Holat	LSP buzilganmi?	Izoh
Voris class ota class metodini bekor qilsa	✅ Ha	Noto‘g‘ri implementatsiya
Voris class yangi metod qo‘shsa	❌ Yo‘q	Bu holatda muammo yo‘q
Ota calss ning metod yoki xususiyatlari buzilsa	✅ Ha	Tizim noaniq ishlaydi

---

🧮 Mermaid Diagramma: Vorislik va Almashtirish

classDiagram
    class Hayvon {
        +void HarakatQil()
    }

    class Qush {
        +void HarakatQil()
    }

    class Baliq {
        +void Suzish()
    }

    Hayvon <|-- Qush
    Hayvon <|-- Baliq

Loading

---

🎯 Yakuniy xulosa

🧩 LSP quyidagilarni ta'minlaydi:

• ⚙️ Kutilgan funksionallik
• 🤝 Oson testlash
• 🛠️ Yaxshi dizayn

Unutmang: Agar voris clsss ota class o‘rniga ishlatilganda xatolik bersa, dizayn noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin! 😉

---

📢 Boshqa SOLID tamoyillar bilan solishtirganda LSP kuchliroq samaradorlik beradi.